MOTOR KONTROL CİHAZI VE MOTOR YARDIMCI AKSESURALARI
Fren motorlarından beklenen başlıca özellikleri sıralayacak olursak:
Fren balatasının az aşınması ve az bakım gerektirmesi, küçük yer tutması, basit
olması, korozyona dayanıklı olması, yüksek işletme güvenliği sağlaması, büyük savurma
kütlelerini frenleyebilmesi, durma esnasında fren kuvvetini sürekli koruyabilmesi, minimum
gürültü ile çalışması, fren kuvveti mekanik olarak veya elektriksel olarak kolayca
ayarlanabilmesi, çok sık devreye girip çıkabilmesiyle elverişlidir. Genellikle fren
motorlarında bir asenkron motor ve bir fren donanımı ile birleştirilerek kullanılır.
Dinamik Frenleme (dc fren )
Alternitaf akım motorlarını durdurmak için şebeke enerjisi kesildikten sonra stator sargılarına doğru gerilim uygulanarak yapılan frenleme
şekline dinamik frenleme denir. Bu frenlemeye elektriksel frenleme de denir.
   Uygun bir kumanda devresi ile durdurma butonuna basıldığında, stator
sargılarından alternatif gerilim kesilir ve doğru gerilim uygulanır.
Daha önce değişken döner manyetik alanın meydana geldiği stator
sargılarında bu kez, düzgün ve sabit bir manyetik alan meydana gelir.
Sincap kafesli rotor sabit manyetik alan içinde kendi ataleti ile dönmeye
devam ettiğinden, rotor çubuklarında bir emk indüklenir. Geçen kısa devre
akımından dolayı NS kutupları oluşur. İşte, rotor kutupları ile stator kutuplarının
birbiri etkilenmesi soncunda rotor kısa sürede durur. Eğer durdurma butonuna
alt kontaklar kapanmayacak şekilde hafifçe basılırsa, dinamik ferenleme
bobini enerjilenemeyeceğinden motor frenlemesiz olarak durur.

   Frenleme bobinine uygulanacak doğru gerilimin değeri, motor gücüne ve
stator sargılarından geçecek akıma göre değişir. Büyük güçlü motorlar
büyük ebatlı olduğundan, rotorun ataletinden dolayı durma süresi uzundur.
Hâlbuki küçük güçlü motorların kendiliğinden durması daha kısa sürer. Bu
nedenle frenleme bobinine büyük güçlü motorlarda daha fazla, küçük güçlü
motorlarda daha az gerilim uygulanır.

    Diğer yandan frenleme sırasında stator sargıları, geçen doğru akıma
yalnızca omik direnç etkisi gösterir. Bu nedenle frenleme sırasında
sargılardan geçen akımın, motorun normal çalışma akımını geçmemesine
dikkat edilir. Aksi halde stator sargıları yanabilir.
Sargılara uygulanan doğru gerilim arttıkça frenleme süresi kısalır, gerilim
azaldıkça frenleme süresi uzar.
Motorları Ani (hızlı ) Durdurma
    Ani durdurma yönteminin mantığı, motorun var olan döndürme momentini ters yönde
çevirerek motorun miline ters döndürme momenti uygulamaktır. Frenleme zamanını en kısa
sürede beceren yöntem ani frenleme yöntemidir. Ani durdurma sistemi güçlükle yol alan
motorlarda ve büyük güçteki motorlarda uygulanmaz. Aksi takdirde motor şebekeden aşırı
akım çeker ve döndürdüğü yükde sakıncalı değerlerde mekanik gerilimler doğar.
 
    Elbette ki beraberinde birçok sorunları da getirmektedir. Bunların başında mekanik
problemler oluşturmaktadır. Her şeyden önce milin veya bu mile bağlı diğer hareketli
parçaların bu ani fren karşısında bir burulması göz önüne alınmalıdır. Motor yere iyice tesbit
edilmiş olmalıdır; yoksa bu ani fren karşısında motoru yere sabitlemek için kullandığımız
civataların kopması sonucunda statorun dönmesi bile söz konusu olabilecektir. Bir diğer
mekanik sorun da motorun bağlı olduğu sistem, bu ani frenlemeye müsaade etmelidir. Eğer
bir bant sisteminde kullanılan bir motor ise ve ani durdurma sonucunda bu bant üzerindeki
malzemeyi üzerinden fırlatıp atacaksa burada ani frenleme sakıncalıdır.

    Ayrıca alınması gereken diğer bir önlem ise elektriksel önlemlerdir. Durdurma için
motora ters döndürme momenti uygulandığından motor durma anından sonra ters yönde
dönmek isteyecektir. Eğer herhangi bir müdahelede bulunulmazsa motor durduktan sonra
ters dönmeye başlar. Burada bazı algılayıcılarla bu anı tespit ederek durma anında motorun
enerjisi kesilmelidir ve eğer gerekiyorsa durma anında mekanik bir kilitleme sistemiyle milin
dönmesi engellenmelidir.

    Ani durdurulacak motor ilk önce şebekeden ayrılır. Daha sonra ters yönde dönecek
şekilde tekrar şebekeye bağlanır. Bu durumda motorda ters yönde bir döndürme momenti
meydana gelir. Devir sayısı süratle düşer ve belirli bir zaman sonra da motor tamamen durur.
Bu andan sonra motorun ters yönde dönmesine olanak verilmez ve hemen motor devreden
çıkarılır.
hız kontrol sürücüsü
hız ayarlı motor
inverter
inverter nedir ?
motor kontrol
ac sürücü
ac drive
dinamik frenleme
frekans invertörü
frekans çeviriciler
softstarter
softstarermi invertermi
Servo sistem
Uzaktan kumanda
ampermetre
devir ölçer
devir göstergesi
frekans kontrolü
takometre
otomasyon panoları
pompa kontrol
buton
kontaktör
sigorta
şalter
Şalt
softstarter
yumuşak yolvericiler
termik
spindle motor
step motor sürücü fiyatları
redüktörlü motor fiyatları
servo motor fiyatları
hız kontrol cihazı fiyatları
motor fiyatları
inverter fiyatları.html
inverter,plc,otomasyon
inverter fren direnci
dc frenleme
dinamik frenleme
Motorları frenleme ile ilgili aşağıdaki
başlıklarada göz atabilirsiniz.
MOTOR İÇİN GEREKLİ FRENLEME SİSTEMİNİ KURMAK
Elektromanyetik Frenler

Bu tip frenlerin iki sürtünme yüzeyi vardır.
Fren torku, voltaj uygulanmadığı zaman
yayların kuvveti ile oluşturulur. Fren
elektromanyetik alanın oluşumu ile serbest kalır.

Bobinin beslenmesi ile mıknatıslanan balata
baskı pulu, elektromıknatısa doğru çekilir.
Bu hareket yayları baskı altına alır ve rotor
mili üzerine takılan çoklu kama üzerinde
aksiyal yönde serbest hareket edebilen
balata serbest kalır. Akım kesildiğinde
yayların baskısıyla, balata baskı pulu fren
balatasına doğru itilir ve bu hareket rotoru frenler.

Fren Çeşitleri

a) Soğutmasız tip frenler
Motor fanı çıkarılıp motor kapağı arkasına
akuple edilerek kullanılan frenler; genellikle
sıkça açılıp kapanmayan ve kısa zaman
aralıklarında çalışan sistemlerde tercih edilir.
b) Soğutmalı tip frenler
Motor fanı çıkarılıp motor kapağı arkasına
akuple edilen ve motorun mili uzatılarak fren
ve motorun arkasına alınan fan sayesinde
daimi bir hava sirkülasyonu sağlanarak
kullanılan frenlerdir. Genellikle uzun süreli
çalışan ve kapalı mekanlarda kullanılan
sistemlerde tercih edilirler
a) 220 V. AC Frenler
Besleme motor klemens kutusundan
alınarak frenin klemens kutusuna gelmekte
ve buradaki yarım dalga doğrultucudan
geçerek 98 V. DC ye çevrilir ve fren bobini
bu voltajla beslenir.

b) 24 V. AC Frenler
Kullanılan fren momentinin büyüklüğüne
göre besleme transformatörü seçilir.
Şebekeden veya motorun klemens
kutusundan alınan besleme voltajı
transformatörde 24 V. ‘a çevrilen gerilim
yarımdalga doğrultuculardan geçerek 24V.
AC ye çevrilir ve fren bobini beslenir.
c) Şok ikazlı trafolar
Büyük güçteki frenler manyetik doyuma ulaşıp yay baskısını yenmede gecikmesini
engellemek için kullanılan ve zaman rölesi yardımı ile çok kısa bir süre normal besleme
voltajının iki katı ile (48 V. DC) beslenip sistemin ani açılmasını sağlayan ve bu
sayede gecikmeli açılmada ortaya çıkacak sürtünmeyi engelleyen bir trafo şeklidir.

Fren bağlantı şekli

a) Gecikmeli frenleme
Genellikle sistemin yavaş ve kaydırılarak durması gereken yerlerde tercih edilen
bağlantı şeklidir. Vinç yürütme motorlarındaki sarsıntıyı önlemek için
gecikmeli bağlantı şekli kullanılır. Frenler fabrika çıkışında gecikmeli bağlantıya uygun ayarlanır.
Fren Hava Boşluğunun Ayarı:

Frenden sürekli aynı performansın
alınabilmesi için, fren balatasının
aşınmasına bağlı olarak, fren hava boşluğu
belirli zaman aralıklarında yeniden
ayarlanmalıdır. Fren hava boşluğu ayar
zaman aralığı ve ayarın yapılması için
firmamıza danışınız.
  Motorlara yolvermek başlıbaşına bir iş
olduğu gibi , motorları durdurmak yada
frenlemek de bir o kadar detaylı bir iştir.
her uygulamaya her makinaya aynı
frenleme sistemi uygun olmayabilir .

   Söz gelimi ebatlama yapacak bir makinada
mümkün olduğu kadar hızlı duruş gerekirken
mesela bir vinç uygulamasında belli bir
rampada durdurmanız gerekmektedir .
Aksi halde vinç yükünü şiddetli bir şekilde
sallayıp tehlikeli bir hale gelebilir .

   En bilinen yönüyle motorlar 2 şekilde
durdurulabilir;
1- elektronik olarak (dc dinamik frenleme)
2- mekanik olarak ( balata ile )
Mekanik frenleme ( mekanik balata yardımı ile )
Hem asenkron motorları hemde dc doğru akım motorlarını durdurmak için kullanılabilen fren tipidir. Bu türden mekanizmalar direk olarak
motorun miline bağlanabildiği gibi , aktarımın uygun herhangi bir bölgesinede konulabilir . Bazı makinalarda elektronik fren olsa bile
mekanik fren genede mecburidir ( örn. vinç ) .
c) Manuel kol sistemli frenler; Çalışma sistemi olarak her iki fren tipinde de kullanılabilir (soğutmalı veya soğutmasız).
Özel durumlarda
(elektrik kesilmesi; mekanik problemler) üzerinde bulunan bir kol vasıtası ile sistemi yay baskısından kurtararak serbest kalmasını sağlayan
frenlerdir. Genellikle manuel olarak sistemin açılması gereken yerlerde (otamatik giriş kapıları, dış cepe boyama asansörleri v.b.) tercih edilir.
Fren çalışma voltajları ;
Elektromanyetik frenler özel siparişler haricinde 220 V. ve 24V. olmak üzere 2 ayrı voltaj tipinde üretilir.
Motor gücünün çok büyük olduğu ve mekanik olarak durdurmanın sakıncalar doğurabileceği uygulamalarda
DİNAMİK FRENLEME CİHAZI  kullanılmalıdır. ( mesela katrakt makinası motorunu durdurmak )
AC motorları, motor sebekeden ayrıldıktan sonra, stator sargılarına
uygun bir DC tatbik etmek suretiyle frenlenebilir. Bu tip frenlemeye
DİNAMİK FRENLEME adı verilir.

Motorun enerjisi kesildiği anda,stator sargılarından geçen doğru akım,
statorda düzgün bir manyetik alan olusturur. Bu sabit
manyetik alan içindeki rotor, stator alanı tarafından çekilerek -devir sayısı
hızlı bir sekilde azalarak kısa sürede durur.
Stator sargıları, frenleme süresinde sargılardan geçen doğru akıma
karsı yalnız omik direnç etkisi gösterir. Sargılara uygulanacak DC değeri,
stator sargılarının veya bağlanıs sekline göre, ortaya çıkan
direncin değerine uygun hesaplanmalıdır. Geçen akımın değeri,
frenleme süresini etkiler. Ancak
sargılardan anma akımından fazla akım geçilirse, sargılar yanabilir.
Anma akımına yakın değerde bir
akım geçirilmesi doğru olur.
   Buraya Dikkat ; Dinamik frenleme için ayrı cihaz kullanacaksanız
mutlaka ayrı kontaktör ve sigorta kullanmanız gerekmektedir.
Otomatik kumandadan çok düzgün emniyet altında start verilmesi gereken
bir sistemdir.
     Dinamik fren sisteminin enerjisi motora gittiğinde Yıldız kontaktörüde
çekmelidir. Aksi halde motorda gerilim düşümü oluşmayacağından
dinamik frenleme şartlarıda oluşamaz.
     Motor dinamik dc elektrikle uzun süre muhatab olmamalıdır ( 30sn max)
Aksi takdirde aşırı ısınma ve buna bağlı nedenlerden yanma meydana gelebilir.  
Hız kontrol cihazı ile de  motorları frenle durdurmakda mümkündür. Bu konuda web sitemizde oldukca fazla bilgi
bulunmakla birlikde aşağıdaki videomuzu baştan sona izlemenizi tavsiye ederiz.