MOTOR SÜRÜCÜLERİ VE HIZ KONTROL CİHAZI YARDIMCI AKSESURALARI
                   Monofaze ( bir fazlı 220 volt ) Motorlar
     Monofaze motorlar genelde küçük güçlerde yapılır. Sanayide küçük torna,
taşlama,matkap tezgâhlarında; evlerde ise buzdolaplarında, çamaşır
makinelerinde, vantilatör ve aspiratörlerde kullanılır. Güçleri en fazla 1,5 veya
2 HP. kadardır.Monofaze motorların statorunda ana sargı ve yardımcı sargı
olmak üzere ayrı iki bağımsız sargı grubu bulunur. Motor normal devrine
ulaşınca yardımcı sargı santrifüj (merkezkaç) anahtar aracılığı ile
devreden çıkarılır.
   Bir ve üç fazlı olarak imal edilen asenkron makinelerin “stator” denilen bir
duran, bir de “rotor” denilen hareketli kısmı vardır. Her iki bölümde de akıyı
ileten bir sac paketi bulunur. Statora açılmış oluklara bobinler yerleştirilir
inverter,plc,otomasyon
hız ayarlı motor
inverter
inverter nedir ?
motor kontrol
ac sürücü
ac drive
dinamik frenleme
frekans invertörü
frekans çeviriciler
softstarter
Servo sistem
Uzaktan kumanda
ampermetre
devir ölçer
devir göstergesi
frekans kontrolü
takometre
otomasyon panoları
pompa kontrol
buton
kontaktör
sigorta
şalter
Şalt
spindle motor
softstarter
hız kontrol sürücüsü
yumuşak yolvericiler
softstarermi invertermi
step motor sürücü fiyatları
motor fiyatları
inverter fiyatları.html
hız kontrol cihazı fiyatları
servo motor fiyatları
redüktörlü motor fiyatları
   YARDIMCI SARGILI 1 FAZLI MOTORLAR
  Yapısı
Bir fazlı yardımcı sargılı asenkron motorlar;
Ø Stator
Ø Rotor
Ø Gövde ve Kapaklar
Ø Santrifüj Anahtar olmak üzere dört kısımdan oluşur.
          Stator
  Üç fazlı asenkron motorlarda olduğu gibi bir fazlı motorlarda stator
ince silisli (içerisine belirli oranlarda silisyum elementinin katıldığı) sacların
oyuklar açılarak presle paketlenmesiyle meydana gelmiştir. Oyuklar
içerisine, hem birbirine karşı hemde statora karşı yalıtılmış Ana Sargı
ve Yardımcı Sargı sarılır. Motorun çalışmaya başladığı ilk anda ana ve
yardımcı sargı devreye sokulur. Motor normal devrinin %75-80’ ine
ulaştığında yardımcı sargı, santrifüj ( merkezkaç) anahtar ile devreden
çıkartılır. Daha sonra motor ana sargı ile çalışmasına devam eder.
         Rotor
   Silisli saçların dış yüzüne presle oyuklar açılmış ve birleştirilerek saç paket
oluşturulmuştur. Rotor oyuklarına, iki ucundan kısadevre edilmiş aliminyum
rotor çubukları enjeksiyon yöntemi ile yerleştirilip daha sonra bu saç paket,
bir mil üzerine sıkıca takılarak rotor meydana getirilmiştir.
          Gövde ve Kapaklar
   Küçük ev aletlerinde kullanılan motorlarda gövde düz yüzeyli olarak, orta güçlü motorlarda ise gövde çıkıntılı yüzeyli olarak yapılır. Genellikle
gövdeye saplamalarla tesbit edilen kapakların içerisine açılan yataklara rotor mili üzerine geçirilmiş rulmanlar yerleştirilir.
        Santrifüj Anahtar (Merkezkaç Anahtar)
   Motorun ilk kalkınma anında normal devrinin % 75-80’ ine ulaşınca yardımcı sargıyı devreden çıkartan santrifüj anahtar, motorun içerisine yerleştirilir.
İki kısımdan meydana gelen santrifüj anahtarın duran kısmı kapak içerisine, hareketli kısmı ise rotor miline monte edilir. Duran kısımda bulunan iki
kontak, motor çalışmaz durunda iken kapalı durumdadır ve yardımcı sargıyı devreye sokar. Motor normal devrinin %75’ ine ulaştığında ise hareketli
kısım merkezkaç kuvvetin etkisi ile dışarı doğru çekilerek kontak üzerindeki basıncı kaldırır. Bu sırada kontak açılarak yardımcı sargı devreden çıkar.
Motor durduğunda ise bir yay vasıtası ile tekrar eski konumuna gelerek kontağı kapatır. Resimlerde santrifüj anahtar ve parçaları görülmektedir.
Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar, kullanılacakları yerlere göre yapılarında bazı değişiklikler yapılarak çalışma karakteristikleri değiştirilir.
Yapılarındaki bu değişiklikler ve kullanım alanları aşağıda açıklanmıştır.
              Bir Fazlı Yardımcı Sargılı Asenkron Motor
    Bu motora ait hız-moment grafiği ġekil 1,1’de gösterilmiştir. Resimde de de görüldüğü gibi başlangıçta elde edilen moment, tam yük
momentinin %150’si kadardır. Motorun hızı arttıkça moment de artar ve tam yük momentinin %250’sine kadar çıkabilir. Yardımcı sargı devreden
çıkarıldığında moment bir miktar düşerek kararlı duruma geçer. Bu motorun maliyeti düşüktür.
   Bir Fazlı Kondansatör Yol Vermeli Asenkron Motor
   Bu tip motorlar, bir fazlı yardımcı sargılı motorun yardımcı sargısına bir kondansatörün seri bağlanmasıyla oluşur.
Kalkınma süresince ana ve yardımcı sargı birlikte çok yüksek başlama momenti üretir. Motor yeterli hıza ulaştıktan sonra
merkezkaç anahtarı açılarak yardımcı sargı ve kondansatör devre dışı bırakılır. Bu aşamadan sonra sadece ana sargı
moment üretmeye devam eder. Yardımcı sargının devreden çıkmasıyla moment bir miktar düşerek kararlı duruma geçer.
        Bir Fazlı Sürekli Kondansatörlü Asenkron Motor
    Bu tip motorlarda yardımcı sargı ve ona seri bağlı kondansatör motorun çalıştığı süre içerisinde sürekli devrede
kalır. Dolayısıyla merkezkaç anahtarı kullanılmaz. Kalkınma momentleri düşüktür ve güç katsayısı yüksektir.
Bu motorlar özel amaçlı yerlerde kalkınma momentinin düşük normal yük momentinin yüksek olduğu yerlerde
kullanılır. 0,001 HP ile 0,75 HP aralığındaki güçlerde üretilir. Bu motorun en önemli özelliği sessiz çalışmasıdır.
       Bir Fazlı Çift Kondansatörlü Asenkron Motor
Bir fazlı sürekli kondansatörlü motordaki, başlangıç momentinin düşük olması sınırlılığını ortadan kaldırmak için
tasarlanmıştır. Bu motorda biri bir süre sonra devreden çıkan diğeri ise sürekli devrede kalan iki adet kondansatör
kullanılır. Başlangıç momenti çok yüksektir ve sessiz çalışır.
      Çalışma Prensibi
   Üç fazlı asenkron motorlarda faz sargıları aralarında 120  elektriki açı farkı olacak şekilde statora
yerleştirildiğinden döner manyetik alan meydana gelmektedir. Fakat bu bir fazlı asenkron motorlarda
yalnız bir sargı ile döner manyetik alan elde edilemez. Bu nedenle bir fazlı motorlarda ana sargının
dışında birde yardımcı sargı bulunur. Ana ve yardımcı sargı birbirine paralel bağlanıp aralarında
90 elektriki açı farklı oyuklara yerleştirilir. Bu sargılara bir fazlı gerilim uygulandığında, ana ve yardımcı
sargıda manyetik alanlar meydana gelir. Oyuklar arasında 90 elektriki açı farkı olmasıına rağmen,
sargılara uygulanan gerilimler aynı fazlı olduğundan meydana gelen manyetik alanlarda aynı fazlıdır.
Bu nedenle iki sargıda manyetik döner alan meydana gelmez.
İki sargıda meydana gelen manyetik alanlar arasında faz farkının oluşması için sargılardan geçen
akımlarında faz farklı olması sağlanır. Bunun içinde;
   Ø Devamlı olarak devrede kalan ana sargı kalın kesitli telle çok sipirli olarak sarılır. Ana sargıya
pararlel olarak bağlanan yardımcı sargı ise ince kesitli telle az sipirli olarak sarılır. Bu uygulamada yardımcı
sargı sipir sayısı ana sargıya göre %25, iletken kesiti 1/3 veya 1/4 oranında daha küçüktür. Böylece ana
sargının omik direncinin küçük, endüktif reaktansının büyük olması ve akımın gerilimden 90o’ ye yakın
geri kalması sağlanır. Ayrıca ana sargı alta, yardımcı sargı üste yerleştirilerek endüktif reaktansın
daha da büyümesi sağlanır.
     Ø Yardımcı sargıdan geçen akımın gerilimden ilerde olması için yardımcı sargıya seri olarak bir
kondansatör bağlanır. Böylece ana ve yardımcı sargı akımları arasında 90’lik faz farkı meydana gelir.
Bu da düzgün bir döner alanın meydana gelmesini sağlar.
         Kolektörlü Bir Fazlı Motorlar
      Alternatif akımda çalışan, kolektörü bulunan bir fazlı motorlara kolektörlü bir fazlı
motor denir. Üniversal ve repülsiyon motor olmak üzere iki çeşidi vardır. Üniversal motor
oldukça fazla kullanım alanına sahipken repülsiyon motorun kullanım alanı, fazla arıza
verdiğinden daralmıştır.
       Üniversal Motorlar
    Yapısı ve çalışması
    Üniversal motor, doğru akım seri motoruna benzer. Statoru sac paketlerinden çıkıntılı
olarak yapılmış kutuplara kutup bobinleri yerleştirilmiştir. Rotor doğru akım makinesi
endüvisi gibidir ve sac parçalarından yapılmıştır. Rotor oluklarına yerleştirilen sargılar,
doğru akım (DA) endüvi sargılarının aynısıdır. Yapısı nedeniyle hem DA hem de AA’da
kullanılır. Her iki akımda da kullanıldığı için bu motorlara, üniversal motor denmektedir.
   Endüktör (Stator)
   Üniversal motorlarda manyetik alanın meydana geldiği kısımdır. Endüktör makinenin
büyüklüğüne, çapına, devir sayısına göre 2 – 4 – 6 – 8 veya daha çok kutuplu olur.
Endüktöre kutup da denmektedir. Endüktörler doğal mıknatıslı olabileceği gibi
elektromıknatıslı da olabilir.
   Endüvi (Rotor)
   Gerilim indüklenen ve iletkenleri taşıyan kısma endüvi denir. Endüvi, kalınlığı 0,30 –
0,70 mm arasında değişen silisyumlu sacdan yapılır. Silisyumlu saclar, istenen şekil ve
ölçüde preslerle kesildikten sonra tavlanır ve birer yüzeyleri yalıtılır. Yalıtma işleminde
kâğıt, lak kullanılır veya oksit tabakası oluşturulur.
   Kollektör
   Üniversal motorlarda kolektör, endüvi sargılarına DC gerilim uygulanmasını sağlar.
Kolektör dilimleri, haddeden geçirilmiş sert bakırdan pres edilerek yapılır. Bakır dilimleri
arasına 0,5 – 1,5 mm kalınlığında mika veya mikanit yalıtkan konur. Bu kalınlık kolektörün
çapına ve komşu dilimler arasındaki gerilim farkına göre değişir.
  Kömürler (fırça)
  Üniversal motorlarda şebeke akımını endüvi sargılarından geçirmek için fırçalar
kullanılır. Fırçalar makinenin akım şiddetine ve gerilimine göre sert, orta sert ve yumuşak
karbon veya karbon alaşımdan yapılır.
                      Çalışma Prensibi
    Üniversal motorlara, bir fazlı alternatif gerilim uygulandığında statordaki (kutup) sargılarından ve rotordaki (Endüvi) sargılarından akım geçer.
Bu akım kutup sargılarında manyetik alanı meydana getirirken endüvi sargılarından da geçer. “Manyetik alanın içerisinde bulunan iletkenlerden akım
geçirilirse iletkenler manyetik alanın dışına doğru itilir” indüksiyon prensibine göre kutup manyetik alanı içindeki endüvi iletkenlerini
manyetik alanın dışına doğru iter. Bundan dolayı motora akım uygulandıkça endüvi dönmeye devam eder.
Ø Üniversal motorların özellikleri
· Üniversal motorlar çok küçük güçte imal edilebilir.
· Kalkınma ve döndürme momentleri yüksektir.
· Devir sayıları yükle değişir.
· Boştaki devir sayıları çok yüksektir.
· Devirleri 20.000 d/d’ye kadar çıkartılabilir.
· Üniversal motorlar AA ile çalıştırıldığı zaman DA göre momenti düşüktür.
Ø Devir yönünün değiştirilmesi
Üniversal motorların devir yönünün değiştirilmesinde iki metot kullanılır.
· Endüvi sargılarının uçlarını yer değiştirerek .
· Endüktör sargılarının uçlarını yer değiştirerek .
Ancak her ikisini de aynı anda uyguladığımızda üniversal motorun
devir yönü değişmez.
    Repülsiyon Motorlar
   Yardımcı sargılı kondansatörlü motorlardan önce, yüksek kalkınma momentinin
gerekli olduğu yerlerde hep repülsiyon motorlar kullanılıyordu.
  Yapısı ve çalışması
  Repülsiyon motorların statorları, yardımcı sargılı motorların veya üç fazlı asenkron
motorların statorlarına benzer. Repülsiyon motorların statoruna yerleştirilen bir fazlı sargı
yardımcı sargılı motorda olduğu gibidir. Bobinler spiral (el sargı) şeklindedir.
Repülsiyon motorun rotoru, doğru akım dinamosu ve motor endüvisininki ile aynıdır.
Yalnız repülsiyon motorlarda fırçalar, motor içinde kısa devre edilmiştir. Başlıca şu parçalar
bulunmaktadır:
Ø Stator
Ø Rotor
Ø Kolektör
Ø Fırçalar
Ø Rulmanlar
Ø Kapaklar
mono fazlı motor 220 volt
motorlar stator ve rotordan oluşur
motor iç yapısı
1 fazlı asenkron motor
kondansatörlü motor
bir fazlı motorlara örnek
matkap motoru
motorların iç yapısı
üniversal motorlar
bir fazlı motor kondansatörü
motor örnekleri
     Bir fazlı motorlarda hız kontrol cihazı takmak mümkünmü ?
     Mono faze elektrik motorlarında hız kontrolü yapılabilir . Nitekim bunun bir çok örneğini zaten kullanıyoruz (matkaplar,mutfak makinaları,
değişik havalandırma sistemleri vs.).
     Ancak bir fazlı 220 volt motorlar için standart üretilmiş
hız kontrol cihazı yoktur. Bunun nen önemli nedeni hem 1 faz cihazların değişik
tiplerde olması hemde yapıları gereği cihaz maliyetleridir.
    Eğert ihtiyacının bir fazlı motorunuzun hızını ayarlamaksa çokda fazla arayışa girmeyin . Bu konuda sadece imalatcı firmalar kendilerine özel
cihaz imal etmektedir. Tekrar edelim monofaz motorlar için piyasada kullanılabilecek standart bir hız kontrol cihazı markası yoktur.
Şu anda üretilip satılan inverterler 3 fazlı asenkron motorlar içindir.
     Peki, 220 volt şebekem var ve motor hız kontrolü yapmak istiyorum ,bu mümkünmü?
Evet , 220 voltu 3 faza çevirerek sanayi tipi motorların hız kontrolünü yapabilmeniz mümkündür. Ağırlıklı olarak 2.2 kw kadar sürücüleri bulunsada
15 kw ya kadar 1 faz 220volt girişli  3 faz çıkışlı cihaz bulabilirsiniz.
    Sonuç ; Endüstriyel makinanızda bir fazlı elektrikli motorunuz varsa hız kontrol cihazı için
boşuna vakit kaybetmeyin .