inverter,plc,otomasyon
    Yıldız-üçgen Yol Verme ve bağlantı tipi
   Kalkış akımını düşürmede en ekonomik yöntemdi. Üç
kontaktör ile bir zaman rölesinden oluşan kontaktör
kombinasyonudur. Bu yöntemle yol verebilmek için motorun
üçgen bağlı çalışma gerilimi şebeke gerilimine eşit olmalıdır.
Örneğin, ülkemizde şebeke gerilimi 380 volt olduğuna göre
yıldız-üçgen yol verilecek motorun etiketinde 380 Volt veya
380V/660V yazılı olmalıdır. Üretilen elektrik motorlarında,
2 ve 4 kutuplularda 3 kW (dâhil), 6 kutuplularda 2.2 kW
(dâhil)den daha büyük güçlü motorlar bu özelliktedir.
Yani 380 V şebekede üçgen bağlı çalıştırılır.
   Yıldız-üçgen yol vermede amaç, motoru kalkış süresince
yıldız bağlı çalıştırmak ve kalkışını tamamlayan motoru hemen
normal bağlantısı olan üçgen bağlı olarak çalıştırmaktır. Bu
şekilde yol verilecek motorun klemens tablosundaki üç adet
üçgen köprüleri sökülmelidir.
    Motor, kalkış sırasında yıldız bağlı çalıştırıldığından motor
sargılarına uygulanan gerilim U/ değerine, motorun şebekeden
çektiği akım ise 1/3 değerine düşer. 3 Motorun sargılarına
uygunalan gerilim azaldığından momenti önemli ölçüde küçülür.
   Yıldız-üçgen yol vermenin kusursuz olması için motorun yük
momentinin, yıldız bağlamadaki motor momentinden büyük
olmaması ve yıldız bağlamadaki sürenin uygun olması gerekir.
Bu geçiş süresi çok önemlidir. Motor, yıldız bağlantıda iken
anma devir sayısına ulaşıldığı anda üçgen bağlantıya geçilmesi
ve fazla aralık verilmemesi gerekir. Böyle olursa yıldızdan
üçgen bağlantıya geçişteki üçgen kontaktörünün kapamama
akımı küçük ve yıldızdan üçgene geçiş darbesiz olur. Aksi hâlde,
üçgen bağlantıya geçişte akımda geçici artışlar görülür. Bunun
sonucu kontaktörün kontakları ani yüksek ısı nedeniyle kaynak
olabilir.
  Sonuç olarak: Bir şebekede üçgen bağlı çalışacak motor, aynı şebekede yıldız bağlı (Y)
olarak çalıştırılabilir. Ancak bu durumda motorun gücü ve momenti düşer. Bu özellikten
yararlanarak asenkron motorların kalkış anında çektikleri fazla akımı azaltmak için
yıldız üçgen yol verme uygulanması yapılabilir. Bu konu, sonraki bölümde bağlantı
şemaları çizilerek incelenmiştir.
  Dikkat önemli;
     Şebekede yıldız bağlı çalıştırılması gereken motor, yanlışlıkla üçgen bağlı çalıştırılırsa
sargılarına 3 katı büyük gerilim uygulanmış olur. Gerilimdeki artış oranı kadar sargı akımı
büyüyeceğinden motor aşırı akım çeker ve kısa sürede artacak ısı sonucu sargılar
yanar.
Onun için yıldız bağlı çalışması gereken motor, kesinlikle aynı şebekede üçgen bağlı
çalıştırılmaz.
          Yıldız-üçgen Çalışmada Termik Sigorta Kontaktör Seçimi
    Yıldız-üçgen yol vermede, çok önemli bir konu da kontaktör seçimi ve termik ayar
akım değeridir. Büyük seçilen kontaktörlerle yapılan oluşum ekonomik olmaz. Termik,
uygun ayar akım değerinde değilse görev yapamaz.
Yıldız-üçgen yol vermede, kullanılan enerji kontaktörü ile üçgen kontaktöründen
motorun faz akımı (I / 3 ) geçer. Yıldız bağlama kontaktöründen ise motor akımının 1/3’ü
(I/3) değerinde akım geçer.

   Yüksüz hâlde yıldız-üçgen yol vermede, yıldız bağlama kontaktörü, motor gücünün
veya motor akımının 1/3 değerinde, diğer iki kontaktör ise 1/ 3 değerinde seçilir.

    Devrede kullanılacak kontaktörlerin seçiminde de sigortalarda olduğu gibi motor
anma akımının bir üst standart değeri alınır. Örneğin, motor etiketinde I=18A yazıyorsa
kontaktör anma akımı (Ie) 22 A seçilir. Eğer kontaktör anma akımı daha büyük değerde
(Örneğin 32A) seçilirse kontaklar, oluşan arktan dolayı daha az yıpranacağından kontaktör
ömrü uzar. Aynı zamanda büyük akım değerli kontaktörün kontakları, motorun kısa devre
akımlarına karşı daha dayanıklı olur. Eğer kontaktörün ekonomik olması düşünülmüyorsa
kontaktörün motor anma akımından daha büyük seçilmesi tavsiye edilir.

     Yıldız-üçgen yol vermede termik, motor ile kontaktör arasına bağlanmalıdır. Bu
durumdaki termik’ten motor faz akımı geçer. Termik, motor akımının 1/ 3 değerine veya
bu değerin en çok 1.2 katı kadar bir değere ayarlanmalıdır.

    Eğer termik röle faz sargılarına bağlanacaksa bir faz sargısından geçecek olan If
değerine ayarlanır. Bu değer şebekeden çekilen akımın 1/ 3 ’ü değerindedir. Diğer bir ifade
ile Ih.0,55 şeklinde gösterebiliriz. Ancak termik röle enerji (C) kontaktörünün çıkışına
bağlanacaksa diğer bir deyişle röleden motor hat akımı geçecekse bu kez röle, motor anma
akım değerine (Ih) ayarlanır.
      Yıldız üçgen sisteminde motora göre sigorta seçilmelidir.
     Motor devrelerinde koruma rölelerinin yanı sıra sigortalar da kullanılmaktadır. Sigorta seçilirken
motor anma akımının (etiket değeri) üzerindeki ilk standart sigorta değeri seçilir. Eğer otomatik
sigorta kullanılacaksa bunun gecikmeli tip (G Tipi) olmasına dikkat edilmelidir.
Motora yıldız-üçgen yol verildiğinde direkt yol vermeye göre şebekeden çekeceği akım 3 katı
azalır. Bu da yaklaşık 2.Ih olacağından sigorta akım değeri motor etiket değerinin iki katı
seçilebilir.
    Asenkron motora yol verme için kullanılacak olan sigorta, termik, kontaktör ve kabloların seçimi
için üretici firmaların yayımlamış olduğu kataloglardan da faydalanılabilir. Bu kataloglardaki
değerler her firmanın kendi ürettiği kumanda elemanları için geçerlidir.

    Otomatik yıldız-üçgen çalışma devresi verilmiştir. Devrenin çalışması b2 butonuna basmakla
başlar. b2 butonuna basıldığında C1 (l) kontaktörü enerjilenir ve kontakları durum değiştirir.
C1 kontaktörü ile aynı anda d zaman rölesi ve C1 kontaktörü de enerjilenir. Kumanda devresinde
b2 butonu mühürlenir, güç devresinde motora şebeke gerilimi uygulanır. l kontaktörü motorun
Z-X-Y uçlarını kısa devre ettiğinden motor ilk anda l olarak çalışmaya başlar.
Ayarlanan süre (l çalışma süresi) sonunda zaman rölesi l kontaktörüne seri bağlı olan d kontağını
açar ve D kontaktörüne seri bağlı olan d kontağını kapatır. Bu durumda motor l bağlantıdan
ayrılıp D bağlanır ve bu şekilde çalışmasına devam eder. l ve D kontaktör bobinlerine seri bağlı
olan D ve l kontakları, elektriksel kilitlemeyi sağlar.
b2 butonuna basıldığında motorun enerjisi kesilir ve durur. Herhangi bir nedenle aşırı akım
rölesine e1 kontağı açıldığında ve şebeke enerjisi kesildiğinde de motor durur. ġebeke enerjisi
tekrar geldiğinde ise devre çalışmaz ve çalışması için tekrar b2 butonuna basmak gerekir.
Aşağıdaki şekillerde değişik biçimde tasarlanmış otomatik yıldız-üçgen çalışma devreleri
verilmiştir.
         Yıldız-üçgen Röle ile Asenkron Motorun Çalıştırılması
   Elektrik motorlarında başlangıçta, şebekeden yüksek akım çeker. Bu durum şebekenin
kısa süre de olsa aşırı yüklenmesine neden olur. Bu anlık olumsuz olayı ortadan kaldırmak
için motor ilk olarak üçgen, daha sonra yıldız bağlantıda çalıştırılır. Yıldız-üçgen yol verme
sistemlerinden geçişte oluşan problemler arızalara sebep olmaktadır. Yıldız-üçgen röle hem
bağlantılardaki basitliği hem de yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçişteki 200 ms'lik
gecikme, sistemin sağlıklı çalışmasını sağlar. Rölenin A1 ve A2 uçlarına gerilim verildiğinde
YILDIZ LED'i yanar ve yıldız kontaktörünü çektirir (1-2 kontakları kısa devre olur.).
Yıldız konumunda ayarlanan süre kadar çekili kalır. Ayarlanan süre sonunda YILDIZ LED'i
söner, yıldız kontaktörü OFF konumuna geçer. Yaklaşık 200 ms sonra ÜÇGEN LED'i yanar
ve üçgen kontaktörünü çektirir (2-3 kontakları kısa devre olur.).

   Yıldız-üçgen zaman rölesi enerji uygulandığında 1. rölenin kontağı üzerinde
yıldız kontaktörü çeker ve zaman saymaya başlar. Zaman sonunda 1. röle bırakır
ve 2. röle çekerek üçgen kontaktörü devreye girer. Bu iki röle arasında 300 msn’lik bir
gecikme farkı olduğundan yıldızdan üçgene geçişte kontaktörler korunmuş olur.
     yıldız üçgen zaman rölesi ile ilgili detaylar için tıklayınız.
yıldız üçgen panosu
yıldız üçgen devre şeması
hız kontrol cihazı
   Yıldız-üçgen yol vermede, motorun yük momenti, yıldız bağlama durumundaki motor momentinden büyükse yıldız bağlamada motor yol alamaz.
Örneğin, pistonlu ve dişli pompalarda, kompresörlerde, haddelerde, bant konveyörlerde, değirmenlerde, talaş kalınlığı sabit tezgâhlarda vb.
yerlerde motora, yıldız-üçgen yol vermek istenirse yükün bir kaplin aracılığı ile motor milinden ayrılması gerekir.
            Yıldız Çalışma Süresinin Önemi
   Motorlara yol vermede yıldız olarak kalkınan motorun devir sayısı yaklaşık anma devir sayısına yaklaştığında üçgen durumuna geçilir. Burada iki önemli
durum ortaya çıkar.
Birincisi motorun üçgene geçmeden önceki yıldız çalışma süresi, diğeri ise yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçiş süresidir.
Motor yüksüz olarak kalkınmaya başladığında devir sayısı sıfırdan itibaren anma devir sayısına kadar bir artış gösterir. Devir sayısı anma devrine
yaklaştığında ise yıldızdan üçgen bağlantıya geçilir. Devir sayısı anma devrine yaklaştığında ise yıldızdan üçgen bağlantıya geçilir. Devir sayısı
henüz yükselmeden üçgen bağlantıya geçilirse motor, direkt yol almada olduğu gibi şebekeden aşırı akım çeker. Bu nedenle yıldız bağlantıda
motorun normal devrine yaklaşıncaya kadar bir sürenin geçmesi gerekir. Bu süre motorun gücüne göre değişiklik gösterir ve maksimum
8-10 saniye civarındadır.
    Diğer yandan yıldız bağlı iken normal devrine ulaştığı hâlde üçgen bağlantıya geçilmezse motor, normal çalışma momentinin 1/3’ü oranında
bir momentle çalışır. Eğer anma yükü ile yüklenecek olursa motor yük momentini karşılayamaz ve
yanabilir.
Yıldız bağlantıdan üçgen bağlantıya geçiş süresi, ani olmalıdır. Eğer bu süre uzayacak olursa devir sayısında düşme ve üçgene geçişte darbe
şeklinde ani akım artışı oluşur. Bunu önlemek için motorun yük momentinin, yıldız bağlantıdaki kalkınma momentinden küçük olmasına ve
yıldızdan üçgene geçiş süresinin çok kısa olmasına dikkat edilir.
    Motorların yıldız çalışma süresi genelde şu şekilde saptanır; motor yüksüz durumda üçgen bağlı olarak çalıştırılır. İlk anda yüksek akım
çekecektir. Normal devrine ulaşınca bu akım normal çalışma akımını düşecektir. Motorun ilk çektiği yüksek akımdan normal çalışma akımına
düşünceye kadar geçen zaman motorun yıldız-üçgen yol vermedeki yıldız-üçgen çalışma süresidir. Bu süre bir ampermetre ve kronometre ile belirlenir.
            Yıldız-üçgen Çalışma Tekniği
    Öncelikle asenkron motorun statoruna sarılan üç faz sargısının dışarı (klemens tablosuna) nasıl alındığını göreceksiniz. Daha sonra çıkarılan
bu uçların yıldız (Y) ve üçgen (D) bağlantılarının nasıl gerçekleştirildiği konusunda bilgi edineceksiniz.
              Stator sargı uçlarının klemens tablosuna bağlanması
Statordaki üç faz sargısı uçlarının motor klemens tablosuna bağlantısı ġekil 3.2’deki gibidir. Bu bağlantıda, giriş uçları (U, V, W) klemens
tablosunda aynı sıraya, çıkış uçları (X, Y, Z) aynı fazın çıkış ucu giriş ucu karşısındaki klemense gelmeyecek şekilde bağlanır. Volt elektrik
üç fazlı motorlarda stator faz sargıları giriş ve çıkış uçlar, renkli kablolarla kodlanmıştır. Bu kodlama, klemens bağlantısında ve sargı uçları
belirlenmesinde kolaylık sağlar.
yıldız üçgen zaman röleleri
                                                Sonuç olarak;
Yukarıda belli bir tarif yapılmaya çalışılan yıldız üçgen bağlantılı yol verme sistemi eskiden olmassa olmazdı.
Ancak Ac motor kontrol inverterleri ile birlikte (bizce) bu metod artık ilkel kalmıştır.
Bir ac motoru yıldız üçgen sürebilmek için;
* tmş şalter yada sigorta grubu
* en az 3 kontaktör kullanmanız gerek (yön değişimi için dahada fazla)
* Termik kullanacaksanız kol akımı yada toplam akıma göre seçeceksiniz
* motora topraklama ile birlikde en az 7 kablo çekeceksiniz.
* Yıldız üçgen zaman rölesi ve bi ton pano malzemeleri alacaksınız
                 YA DA
AC motor kontrol cihazlarından birini seçip istediğiniz gibi yön ve hız kontrolü yapabileceksiniz.
Merhaba,
Yıldız üçgen sistemleri geçmiş yıllarda mecburi olarak başvurduğumuz bir motor sürme metodu idi. Ancak
hız kontrol cihazlarının fiyatlarının oldukca düşmesi ile birlikde
Yıldız üçgen metodu çokda kullanılmaz olmuştur. Günümüzde
hız kontrol cihazlarının fiyatı ile kontaktör ile yolvermenin
maliyeti neredeyse aynıdır.
üçgen bağlantı
yıldız üçgen kontaktörleri
hız kontrol sürücüsü
hız ayarlı motor
inverter
inverter nedir ?
motor kontrol
ac sürücü
ac drive
dinamik frenleme
frekans invertörü
frekans çeviriciler
softstarter
softstarermi invertermi
Servo sistem
Uzaktan kumanda
ampermetre
devir ölçer
devir göstergesi
frekans kontrolü
takometre
otomasyon panoları
pompa kontrol
buton
kontaktör
sigorta
şalter
Şalt
softstarter
yumuşak yolvericiler
termik
spindle motor
Asenkron motorlar ve  motor kontrol teknikleri
redüktörlü motor fiyatları
motor fiyatları
servo motor fiyatları
step motor sürücü fiyatları
hız kontrol cihazı fiyatları
inverter fiyatları.html
yumuşak yolvericiler
hız kontrol sürücüsü
softstarermi invertermi
softstarter